Μια από τις ευρύτερα πιο αποδεκτές διακρίσεις στο χώρο των αισθητικών θεωριών και προσωπική μου αρχή είναι η "τριπλή διάκριση της δημιουργικότητας" του Ουμπέρτο Έκο από την ιστορική συλλογή δομικίων του "Κήνσορες και θεράποντες" (εδώ μπολιασμένη και με ιδέες του συγγραφέα Στάθη Βαλούκου).
Σύμφωνα λοιπόν με τον Έκο, αναλόγως του τρόπου με τον οποίον ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί τις αφηγηματικές τεχνικές για να ερμηνεύσει την πραγματικότητα και να εκφράσει τις ιδέες του, το δημιούργημά ορίζεται ως αυθεντικό, επιφανεικό ή ρηχό. Στην πραγματικότητα πρόκειται για άλλη μια έκφανση του κατ' ουσίαν πλατωνικού τριπτύχου: γνώση, άγνοια, ημιμάθεια
Αυθεντικό λοιπόν είναι το δημιούργημα εκείνο που αντικατοπτρίζει και εκφράζει πλήρως την εποχή του. Είναι αυτό που σύμφωνα με τον Κούντερα "αγγίζει την ουσία των πραγμάτων". Είναι πρωτότυπο γιατί δεν εκφράζει απόψεις τρίτων αλλά τις απόψεις του δημιουργού του και χρησιμοποιεί τη γλώσσα της εποχής του για να μιλήσει για τα αιώνια θέματα.
Στον αντίποδα του αυθεντικού είναι το επιφανειακό. Είναι το προβλέψιμο και ήδη χρησιμοποιημένο. Εκφράζει συμβατικά τη μέση ηθική και απευθύνεται στο κοινό με στερεότυπους τρόπους. Ενθαρρύνει "μια παθητική και άκριτη θεώρηση του κόσμου αποκοιμίζοντας κάθε ιστορική ή κοινωνική συνείδηση, με σκοπό τον εφησυχασμό και τη μη εμπλοκή του θεατή σε μια κριτική διαδικασία". Στο δικό μας επίπεδο, της φωτογραφίας, είναι εκείνο που στοχεύει στο μηρυκασμό του θεατή, αναγορεύοντας σε υπέρτατη αξία τη δημοτικότητα της φωτογραφίας, θυσιάζοντας στο βωμό της οτιδήποτε "καινούργιο, αβέβαιο και επικίνδυνο".
Τέλος, το χειρότερο από τα τρία είδη είναι το ρηχό, δηλαδή το επιφανειακό που υποκρίνεται ότι είναι βαθύ, αυτό που διαπερνά μεν την επιφάνεια αλλά μένει εκεί. Η βασική του διαφορά από το επιφανειακό είναι ότι καταφεύγει στη μίμηση του εντυπωσιασμού και χρησιμοποιεί "επαναστατικές καλλιτεχνικές διαδικασίες", όταν πια είναι ήδη γνωστές, διαδεδομένες, φθαρμένες και αναλωμένες. Στο επίπεδο της φωτογραφίας προσπαθεί να επαναλάβει επιτυχίες του παρελθόντος, ή "δανείζεται" τεχνικές πρωτοπορίας και μιμείται κακότεχνα επιτεύξεις άλλων. Πολλοί ονομάζουν αυτό το είδος "κιτς", "δήθεν" ή "κουλτουριάρικο". Όπως λέει κι ο γερο-Έκο: "Είναι αυτό που προτείνεται ως ιδανική μορφή σε ένα οκνηρό κοινό που επιθυμεί να εντρυφήσει στις αξίες του ωραίου και να πιστέψει πως τις απολαμβάνει, χωρίς να χάνεται σε κοπιαστικές προσπάθειες".
Σύμφωνα λοιπόν με τον Έκο, αναλόγως του τρόπου με τον οποίον ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί τις αφηγηματικές τεχνικές για να ερμηνεύσει την πραγματικότητα και να εκφράσει τις ιδέες του, το δημιούργημά ορίζεται ως αυθεντικό, επιφανεικό ή ρηχό. Στην πραγματικότητα πρόκειται για άλλη μια έκφανση του κατ' ουσίαν πλατωνικού τριπτύχου: γνώση, άγνοια, ημιμάθεια
Αυθεντικό λοιπόν είναι το δημιούργημα εκείνο που αντικατοπτρίζει και εκφράζει πλήρως την εποχή του. Είναι αυτό που σύμφωνα με τον Κούντερα "αγγίζει την ουσία των πραγμάτων". Είναι πρωτότυπο γιατί δεν εκφράζει απόψεις τρίτων αλλά τις απόψεις του δημιουργού του και χρησιμοποιεί τη γλώσσα της εποχής του για να μιλήσει για τα αιώνια θέματα.
Στον αντίποδα του αυθεντικού είναι το επιφανειακό. Είναι το προβλέψιμο και ήδη χρησιμοποιημένο. Εκφράζει συμβατικά τη μέση ηθική και απευθύνεται στο κοινό με στερεότυπους τρόπους. Ενθαρρύνει "μια παθητική και άκριτη θεώρηση του κόσμου αποκοιμίζοντας κάθε ιστορική ή κοινωνική συνείδηση, με σκοπό τον εφησυχασμό και τη μη εμπλοκή του θεατή σε μια κριτική διαδικασία". Στο δικό μας επίπεδο, της φωτογραφίας, είναι εκείνο που στοχεύει στο μηρυκασμό του θεατή, αναγορεύοντας σε υπέρτατη αξία τη δημοτικότητα της φωτογραφίας, θυσιάζοντας στο βωμό της οτιδήποτε "καινούργιο, αβέβαιο και επικίνδυνο".
Τέλος, το χειρότερο από τα τρία είδη είναι το ρηχό, δηλαδή το επιφανειακό που υποκρίνεται ότι είναι βαθύ, αυτό που διαπερνά μεν την επιφάνεια αλλά μένει εκεί. Η βασική του διαφορά από το επιφανειακό είναι ότι καταφεύγει στη μίμηση του εντυπωσιασμού και χρησιμοποιεί "επαναστατικές καλλιτεχνικές διαδικασίες", όταν πια είναι ήδη γνωστές, διαδεδομένες, φθαρμένες και αναλωμένες. Στο επίπεδο της φωτογραφίας προσπαθεί να επαναλάβει επιτυχίες του παρελθόντος, ή "δανείζεται" τεχνικές πρωτοπορίας και μιμείται κακότεχνα επιτεύξεις άλλων. Πολλοί ονομάζουν αυτό το είδος "κιτς", "δήθεν" ή "κουλτουριάρικο". Όπως λέει κι ο γερο-Έκο: "Είναι αυτό που προτείνεται ως ιδανική μορφή σε ένα οκνηρό κοινό που επιθυμεί να εντρυφήσει στις αξίες του ωραίου και να πιστέψει πως τις απολαμβάνει, χωρίς να χάνεται σε κοπιαστικές προσπάθειες".
0 αντανακλάσεις:
Δημοσίευση σχολίου