Οι επιλογές του Ηρακλέους

Όπως μάθαμε στο δημοτικό, κάποια στιγμή στη ζωή του, και αφού είχε ξεπετάξει κάμποσους άθλους, ο Ηρακλής κλήθηκε να επιλέξει ανάμεσα στο δρόμο της Αρετής και στο δρόμο της Κακίας. Ο πρώτος ήτανε κακοτράχαλος, ανηφορικός και δύσβατος στην αρχή αλλά στο τέλος έστρωνε ενώ ο δεύτερος ήτανε το ακριβώς αντίθετο. Ο Ηρακλής ακολούθησε τον πρώτο. Δεν υπάρχει νόημα να σταθούμε στην ηθικοπλαστική, επιφανειακή ανάλυση που μας διδάξαν στο δημοτικό.

Πάμε απ’ ευθείας σε δευτερογενή ανάγνωση.

Το πρώτο δεδομένο το έχουμε ήδη θέσει. Ο ένας δρόμος ήταν το ακριβώς αντίθετο του άλλου. Αν έπαιρνες το δρόμο της Αρετής ανάποδα, από το τέλος προς την αρχή, είχες το δρόμο της Κακίας. Η μόνη τους διαφορά είναι το πρόσημο, η φορά. Κατά τα άλλα πρόκειται για τον ίδιο δρόμο.

Το δεύτερό μας δεδομένο είναι ότι ο Ηρακλής διάλεξε το δρόμο της Αρετής. Προφανώς οι δυο δρόμοι, όπως και οι δυο γυναίκες, είχαν συμβολική σημασία. Ο προβληματισμός του Ηρακλή δεν ήταν πώς θα πάει στο επόμενο χωριό. Η αληθινή επιλογή ήταν επιλογή ζωής. Ο Ηρακλής επέλεξε το δρόμο που θα ακολουθούσε στη ζωή του. Τελικά διάλεξε όντως το δρόμο της Αρετής;

Ας δούμε τη ζωή του επί τροχάδην. Γεννημένος από «πλούσια αρχίδια» (του Διός), από την κούνια του ήδη, δεν είχε να φοβηθεί κανέναν. Έφαγε για πρωινό τους δύο πύθωνες αντί να τον φάνε αυτοί και συνέχισε ακάθεκτος τον ένα άθλο μετά τον άλλο σαν να έκανε περίπατο στον κόσμο. Το αυτί του μεγαλύτερου παλικαρά στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν ίδρωσε ούτε μπροστά σε λιοντάρια, ούτε σε μυθικά τέρατα, ούτε σε στρατούς ολόκληρους. Ποτέ δεν αποτύγχανε, πάντα με την πρώτη εκτελούσε την αποστολή του και πήγαινε στην επόμενη. Στο τέλος είναι που χάλασε η δουλειά. Ένα τέλος που ακόμα και οι τραγικότεροι των ηρώων δεν θα το ζήλευαν. Ο Ηρακλής, ο αήττητος μεταξύ των ανθρώπων, και αφού είχε κατακτήσει όση δόξα μπορεί να χωρέσει ένας θνητός, πέθανε μέσα σε αφόρητους πόνους από ένα δηλητηριασμένο χιτώνα που του κατέκαιε τις σάρκες, προδομένος από την εκλεκτή της καρδιάς του! Η δαφνοσκεπής του πορεία είχε το πλέον άδοξο τέλος.

Αυτός δεν ήταν ο δρόμος που υπέδειξε η Αρετή. Ήταν σαφέστατα ο δρόμος της Κακίας.

Τότε γιατί ο μύθος υποστηρίζει το αντίθετο; Μα το είπαμε πιο πριν. Στην ουσία πρόκειται για έναν και τον αυτό δρόμο. Ένας ήταν ο δρόμος και ο Ηρακλής τον ακολούθησε.

Κι εδώ φτάνουμε στο υπόρρητο συστατικό του μύθου. Τις επιλογές. Επιλογές σημαίνει ελευθερία. Είναι το πρώτο πράγμα που πάει στο μυαλό μας. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με μια ψευδαίσθηση επιλογών, άρα με μια ψευδαίσθηση ελευθερίας. Στο συγκεκριμένο δίλημμα ό,τι και να διαλέξει κάποιος είναι το ίδιο.

Δηλαδή αυτές είναι οι επιλογές μας; Αυτό θέλει να μας πει η ιστορία; Ότι δεν έχουμε επιλογές; Όχι φυσικά! Έχουμε και παραέχουμε. Το πιο βρώμικο κόλπο στη μαύρη βίβλο του μάρκετινγκ. «Θες το απορρυπαντικό Α ή το απορρυπαντικό Β;». Υπάρχουν άπειρες επιλογές που εσκεμμένα δεν τίθενται, που όλες θα μπορούσαν να συνοψιστούν στο «κανένα από το δύο»!

Η ζωή μας δεν είναι ένας μονόδρομος που ξεκινάει από κόλαση και καταλήγει σε παράδεισο, ή το αντίστροφο. Η ζωή μας είναι μια ατέλειωτη αλληλουχία συμβάντων και καταστάσεων που άλλοτε είναι θετικά και άλλοτε αρνητικά. Η ζωή μας είναι κάθε στιγμή ένα κράμα από σκαμπανεβάσματα, ένα κοκτέιλ ευκολίας και δυσκολίας, ευτυχίας και δυστυχίας, παραδείσου και κόλασης.

Και ξαναρωτώ: Τότε γιατί ο μύθος υποστηρίζει το αντίθετο;

Τώρα που εκθέσαμε τα δεδομένα η απάντηση είναι πλέον προφανής. Δίνεται ήδη στον τίτλο: «Οι επιλογές του Ηρακλέους».

Ο μύθος δεν αναφέρεται στις δικές μας επιλογές. Ο μύθος αναφέρεται στις επιλογές του Ηρακλέους. Οι δικές μας επιλογές είναι άπειρες. Οριζόμαστε από την ελευθερία μας. Ο Ηρακλής όμως δεν είναι ένας από μας. Είναι ένας τραγικός ήρωας, ένα αρχέτυπο, σαν τον Οιδίποδα, το Χριστό ή τον Καραγκιόζη.

Κι αν κάποιος από μας θελήσει να γίνει Ηρακλής; ή έστω να του μοιάσει;

Τότε όσο θα απομακρύνεται από το κέντρο, όσο θα πλησιάζει στο Ηράκλειο άκρο, τόσο οι επιλογές του θα μειώνονται.

Για τον Ηρακλή δεν υπάρχουν επιλογές παρά μόνο μια ακραία κατάσταση του είναι.

Η επιλογή του να είναι Ηρακλής καταργεί κάθε άλλη.

Αθήνα, 21 Νοεμβρίου 2007